Top 10 công nghệ ứng dụng cho người mới bắt đầu là chủ đề mà độc giả gửi về cho chúng tôi nhiều nhất trong mấy tháng vừa rồi. Bạn xem một video hướng dẫn, thấy làm theo được trong mười lăm phút, hào hứng đăng ký gói trả phí. Hai tuần sau bạn bỏ ngang và không nhớ nổi mình đã học gì. Đội ngũ chúng tôi nhận tin nhắn kiểu này gần như mỗi tuần. Nên bài dưới đây không xếp hạng theo quảng cáo, mà chọn theo tiêu chí rõ ràng để bạn không mất tiền oan.
Vì sao người mới hay chọn công nghệ theo quảng cáo rồi bỏ ngang?
Một bạn sinh viên năm nhất từng kể với chúng tôi một câu chuyện khá quen. Bạn thấy ứng dụng ghi chú nổi trên mạng, học theo hướng dẫn trong mười lăm phút, rồi hai tuần sau bỏ vì không hiểu bản chất. Bạn tưởng ứng dụng tự sắp xếp ý cho mình. Thật ra bạn phải biết cách đặt tiêu đề và gắn thẻ, thì lúc cần mới tìm lại được ghi chú cũ.
Chuyện này lặp hoài, và không phải vì bạn lười. Nguyên nhân nằm ở chỗ bạn học “mẹo” mà chưa phân biệt hai loại công nghệ hoàn toàn khác nhau.
Công nghệ ứng dụng là loại bạn dùng được ngay cho học tập hoặc công việc. Ví dụ công cụ lưu trữ đám mây, nói dễ hiểu là ổ cứng trên mạng. Bạn để file ở đó rồi mở từ máy nào cũng được. Bạn biết bấm nút nào là dùng được trong ngày.
Công nghệ nền tảng thì khác hẳn. Nó đòi bạn học khái niệm nền trước rồi mới làm được gì đó. Ví dụ bạn muốn tự dựng một trang web bán hàng. Bạn phải hiểu dữ liệu lưu ở đâu, tên miền là gì. Tên miền tức là địa chỉ nhà của trang web. Không hiểu mấy thứ đó thì cài xong cũng không biết sửa khi lỗi.
Người mới hay lẫn hai loại này với nhau. Họ mua khóa “nền tảng” rồi mong có kết quả sau một tuần. Đó là kỳ vọng sai từ đầu, không phải bạn kém.
Trước khi học bất kỳ công nghệ nào, chúng tôi hay bắt học viên tự trả lời ba câu. Một, nó giải quyết việc gì cụ thể của mình? Hai, học trong bao lâu thì dùng được cho việc thật? Ba, trong lớp hoặc câu lạc bộ của mình có ai đang dùng không, để lúc kẹt còn hỏi?
Câu thứ ba quan trọng hơn bạn tưởng. Một lỗi nhỏ mà không có ai gỡ, bạn dễ bỏ cả công cụ lẫn thời gian đã học. Nếu đang cân nhắc tự học hay học có người kèm, bạn nên xem kỹ phần mục tiêu đầu ra trước khi quyết, chẳng hạn qua mục tư vấn lộ trình học mà bên mình thường giới thiệu cho bạn đọc mới.
Tiêu chí chọn Top 10: học trong 1 học kỳ và dùng được ngay
Chúng tôi không chọn theo số lượt tải hay độ nổi tiếng. Một công cụ nổi tiếng có thể quá nặng với người mới. Bốn tiêu chí dưới đây là bộ lọc chúng tôi dùng khi tự đánh giá.
Thời gian tới mức tự làm được việc thật. Đây không phải “biết sơ sơ”. Mức này nghĩa là bạn tự làm xong một sản phẩm nhỏ mà không cần xem lại hướng dẫn từng bước. Ví dụ bạn tự tạo một bảng theo dõi chi tiêu và dùng được suốt tháng.
Có tài liệu tiếng Việt hoặc cộng đồng sinh viên Việt Nam đủ lớn. Bạn sẽ kẹt, chuyện này chắc chắn. Có người Việt đã gặp đúng lỗi của bạn thì bạn tra ra trong vài phút. Đây là lý do nhiều công cụ tốt nhưng ít người Việt dùng lại khó học hơn công cụ tầm trung mà đông người dùng.
Chi phí thật. Bạn cần biết ba con số. Miễn phí tới đâu, gói trả phí có thật sự cần không, và sau khi hết hạn dùng thử thì tài khoản có bị khóa hoặc mất dữ liệu không. Nhiều dịch vụ cho dùng thử mười bốn ngày rồi tự trừ tiền nếu bạn quên hủy. Chúng tôi từng thấy một bạn sinh viên mất gần hai trăm nghìn chỉ vì quên bước hủy này.
Hợp với mục đích. Học tập, làm thêm và chuẩn bị cho vị trí thực tập là ba đích khác nhau. Một công cụ rất hợp cho việc học nhóm có thể vô dụng khi bạn cần làm báo cáo nộp cho giảng viên.
Xin nói rõ một điều. Các mục bên dưới chỉ mang tính tham khảo. Tính năng cụ thể, giá và điều kiện miễn phí thay đổi liên tục. Bạn cần tự kiểm chứng lại tại thời điểm đọc.
Bảng so sánh nhanh 10 lựa chọn cho người mới
Bảng dưới đây gom 10 lựa chọn theo bốn cột bạn cần nhất. Con số thời gian là ước lượng theo kinh nghiệm phổ biến, với giả định bạn học khoảng năm tới bảy giờ mỗi tuần.
- Công cụ lưu trữ đám mây — ai cũng nên biết, mất một tới hai tuần, bản miễn phí quanh mức 15GB và dễ đụng trần dung lượng.
- Bộ công cụ văn phòng trực tuyến — hợp mọi ngành, hai tới bốn tuần, bản miễn phí đủ dùng cơ bản nhưng mẫu đẹp thường nằm ở gói trả phí.
- Công cụ ghi chú đồng bộ — dành cho người học nhiều môn, một tới hai tuần, bản miễn phí giới hạn số thiết bị.
- Bảng tính nâng cao — khối kinh tế và quản trị, khoảng một học kỳ, hàm nâng cao khó nhớ nếu bạn không đặt tên cho vùng dữ liệu.
- Công cụ trình bày dữ liệu — phục vụ báo cáo và thuyết trình, ba tới sáu tuần, bản miễn phí hay khóa tính năng chia sẻ sau thời gian dùng thử.
- Công cụ thiết kế giao diện — khối kỹ thuật và thiết kế, một học kỳ, dễ học mức cơ bản nhưng khó lên mức đủ để đi làm.
- Quản lý mã nguồn — kỹ thuật và làm nhóm, ba tới bốn tuần ở mức cơ bản, khái niệm đầu vào dễ gây rối.
- Nền tảng học lập trình tương tác — người muốn thử lập trình, một học kỳ tới mức tự làm, nhưng làm bài trên nền tảng không bằng tự làm dự án thật.
- Công cụ dựng video ngắn — truyền thông và câu lạc bộ, hai tới bốn tuần, bản miễn phí thường có hình mờ hoặc giới hạn xuất file.
- Công cụ chỉnh ảnh — bán hàng và mạng xã hội, hai tới bốn tuần, chỉnh quá tay làm ảnh giả và tính năng xóa nền tốt thường phải trả phí.
Đừng đọc bảng theo thứ tự một tới mười. Hãy tự hỏi mình thuộc nhóm nào trước, rồi mới xem hai cột còn lại. Cách này giúp bạn không mua một công cụ đúng trend nhưng sai nhu cầu.
Nếu bạn quan tâm việc dùng công nghệ để kiếm thêm thu nhập, phần kinh nghiệm nằm ở những bài viết tổng hợp mà chúng tôi chia sẻ riêng, ví dụ các bài trong chuyên mục tin tổng hợp của site.
Ba công nghệ gần như ai cũng nên biết trước
Ba công cụ đầu bảng có một điểm chung. Chúng dùng được cho mọi ngành, tài liệu tiếng Việt nhiều, và không đòi nền tảng toán hay lập trình nặng. Bạn bỏ ra vài tuần là có thứ dùng được ngay.
Cái số một là công cụ lưu trữ đám mây. Hợp với gần như tất cả mọi người, kể cả bạn chưa biết mình thích ngành gì. Hạn chế thật là tiện nhưng phụ thuộc mạng. Mất wifi là bạn không mở được file. Bản miễn phí thường chỉ quanh 15GB, mà ảnh chụp bài giảng có thể ăn hết chỗ đó trong một học kỳ.
Cái số hai là bộ công cụ văn phòng trực tuyến, tức là phần mềm soạn văn bản, bảng tính và slide chạy trên trình duyệt. Hợp với mọi ngành, đặc biệt khi làm bài nhóm vì nhiều người sửa cùng lúc. Hạn chế là mẫu đẹp thường nằm ở gói trả phí. Một số định dạng file cũng bị lệch khi mở bằng phần mềm khác.
Cái số ba là công cụ ghi chú đồng bộ. Hợp với người học nhiều môn, cần tra lại nhanh. Hạn chế là bản miễn phí giới hạn số thiết bị. Bạn cần biết điểm này trước, kẻo đang học trên điện thoại mà không mở được trên máy tính.
Một cảnh báo dành cho sinh viên. Rất nhiều công cụ cho miễn phí gói trường học, nhưng phải đăng ký bằng email trường. Nếu bạn dùng email cá nhân, bạn sẽ bị tính phí mà không hiểu vì sao. Kiểm tra điều kiện trước khi bấm nút nâng cấp.
Chọn theo ngành để không lệch nhu cầu
Từ đây trở đi, chọn đúng ngành quan trọng hơn chọn đúng công cụ. Cùng là “biết dùng máy tính”, nhưng khối kinh tế cần thứ khác khối kỹ thuật.
Khối kinh tế và quản trị nên bắt đầu với bảng tính nâng cao. Đây là công cụ tính toán theo ô, bạn nhập dữ liệu rồi ra kết quả tự động. Khoảng một học kỳ luyện đều là bạn làm được bảng theo dõi chi tiêu hoặc bảng tính điểm cho cả lớp. Kèm theo là công cụ trình bày dữ liệu để biến số liệu thành biểu đồ, và công cụ ghi chú đồng bộ để không lạc mất thông tin giữa các môn.
Sai lầm hay gặp ở khối này là học quá nhiều công cụ cùng chức năng. Bạn cài ba cái ghi chú, không cái nào nắm tới mức dùng thành thạo. Chúng tôi khuyên chọn một, dùng tới lúc thành phản xạ, rồi mới đổi.
Khối kỹ thuật và công nghệ đi theo hướng khác. Bạn cần công cụ thiết kế giao diện để phác thảo màn hình trước khi làm thật. Bạn cũng cần công cụ quản lý mã nguồn để lưu phiên bản và làm nhóm không dẫm chân nhau. Thêm vào đó là một nền tảng học lập trình tương tác để luyện bài có chấm tự động.
Quản lý mã nguồn là chỗ dễ nản nhất. Khái niệm ban đầu trông rối, nhưng đây là kỹ năng gần như bắt buộc khi đi thực tập. Nếu không có ai chỉ lỗi đầu tiên, bạn rất dễ bỏ. Vì vậy tiêu chí “có người hỏi được” quan trọng hơn bạn tưởng. Các câu lạc bộ sinh viên tổ chức buổi chia sẻ là nơi tốt để bắt đầu. Kiểu hoạt động như một câu lạc bộ sinh viên tổ chức sự kiện cũng cho bạn cơ hội làm quen với công cụ dựng nội dung trước.
Khối ngôn ngữ và truyền thông thì sống bằng nội dung. Bạn cần công cụ dựng video ngắn, công cụ chỉnh sửa ảnh, và nền tảng viết biên tập cộng tác để nhiều người cùng sửa một bài. Ba thứ này bổ trợ nhau, không thay thế nhau.
Sai lầm chung của cả ba khối là học công cụ để “có trong CV” mà không có sản phẩm nào. Nhà tuyển dụng thực tập đọc CV rất nhanh. Một dòng “thành thạo công cụ X” không bằng một đường dẫn tới sản phẩm bạn tự làm. Nếu bạn đang do dự giữa các lựa chọn đào tạo, việc tham khảo các trung tâm đào tạo uy tín cho sinh viên và người đi làm cũng giúp bạn hình dung lộ trình rõ hơn.
Ba công nghệ trông đơn giản nhưng dễ tụt lại
Ba công cụ cuối trông dễ hơn hẳn, nhưng lại là chỗ nhiều bạn bỏ cuộc. Lý do là chúng đòi luyện đều, và trong tuần đầu bạn chưa thấy kết quả rõ rệt. Bạn bấm vài nút, thấy cũng vậy, rồi nghỉ.
Cách học bền nhất mà chúng tôi thấy hiệu quả là chia theo dự án nhỏ có sản phẩm nhìn thấy được. Với nền tảng học lập trình tương tác, đừng chỉ làm bài trên nền tảng. Hãy đặt mục tiêu làm một trang giới thiệu bản thân trong hai tuần. Xấu cũng được. Quan trọng là nó chạy và có đường dẫn để mở.
Với công cụ chỉnh ảnh, sản phẩm nhỏ nên là một bộ ba ảnh dùng cùng một phong cách. Bộ này bạn đăng được lên trang bán hàng hoặc dùng cho hoạt động câu lạc bộ. Với công cụ dựng video ngắn, hãy làm một video giới thiệu câu lạc bộ dài khoảng một phút. Bạn phải cắt, ghép, thêm chữ, xuất file. Làm xong một video là hiểu cả đường đi.
Điều đáng giá nằm ở chỗ khác. Những sản phẩm này trở thành phần “trình bày được” trong CV thực tập. Bạn đừng ghi chung chung là biết dựng video. Bạn ghi rõ: từng dựng video giới thiệu cho câu lạc bộ hai trăm thành viên, kèm đường dẫn. Người phỏng vấn có thứ để bấm vào xem, và thái độ của buổi nói chuyện đổi khác ngay.
Bên cạnh đó, công cụ về tiền bạc và chi tiêu cá nhân cũng là một kỹ năng sống đáng học sớm. Có những mẹo giữ tiền rất đơn giản mà sinh viên hay bỏ qua, bạn xem thêm ở bài tư vấn kỹ năng cho sinh viên mới đi làm nếu muốn quản lý khoản thu nhập đầu tiên của mình gọn gàng hơn.
Học xong thì làm gì để không quên
Biết dùng rồi mà ba tháng không mở lại, bạn quên như chưa từng học. Chuyện này gặp nhiều hơn bạn nghĩ. Ba mức luyện dưới đây giúp bạn giữ kỹ năng.
Mức một là làm lại đúng bài hướng dẫn đã xem, không nhìn vào màn hình. Việc này gọi là tái tạo, tức là tự làm lại từ ký ức. Mức hai là làm lệch bài hướng dẫn, ví dụ dữ liệu khác hoặc mục đích khác. Mức ba là làm dự án của chính mình, không có hướng dẫn nào. Tới mức ba là bạn đã dùng được thật.
Kèm theo đó, hãy giữ một quyển “nhật ký lỗi”. Mỗi lần kẹt, bạn ghi hai dòng: lỗi gặp phải và cách sửa. Nghe đơn giản nhưng đây là tài liệu tra cứu nhanh nhất của bạn. Sau này gặp lại lỗi cũ, bạn tra trong nửa phút thay vì ngồi cả buổi.
Cuối cùng, đừng học một mình quá lâu. Một nhóm học theo môn hoặc câu lạc bộ giúp bạn có người hỏi khi kẹt một lỗi nhỏ. Bỏ ngang thường không phải vì công cụ khó, mà vì bạn vật lộn một mình qua một lỗi mà người khác sửa trong hai phút.
Kinh phí thực tế cho lộ trình công nghệ của người mới
Chúng tôi chia chi tiêu thành ba nhóm để bạn dễ nhìn. Nhóm miễn phí hoàn toàn gồm bản cơ bản của hầu hết công cụ trong danh sách, đủ để học tới mức dùng được. Nhóm trả phí theo tháng phù hợp khi bạn đã dùng đều và cần tính năng nâng cao. Nhóm gói sinh viên thường rẻ hơn nhiều, nhưng phải xác minh bằng email trường.
Nguyên tắc khá đơn giản. Dùng thử trước khi trả phí, ưu tiên gói sinh viên, và không mua gói năm khi chưa dùng đều. Một gói năm rẻ hơn gói tháng nếu bạn dùng đủ mười hai tháng. Nếu bạn bỏ sau hai tháng, nó đắt gấp nhiều lần.
Để biết một khóa học hay gói dịch vụ có đáng tiền không, hãy tìm hai dấu hiệu. Thứ nhất, mục tiêu đầu ra rõ ràng, tức là họ nói được sau khóa này bạn làm được sản phẩm gì. Thứ hai, có bài tập được chấm hoặc sửa. Không có hai thứ đó, bạn đang trả tiền cho video xem thụ động.
Nếu bạn cân nhắc học có người hướng dẫn thay vì tự học, hãy kiểm tra lộ trình và đầu ra cụ thể trước khi xuống tiền. Chọn nơi có chương trình rõ ràng giúp bạn đi nhanh hơn tự mò. Nhưng điều đó chỉ đúng khi bạn thấy được họ yêu cầu làm gì để tốt nghiệp. Bạn có thể tham khảo thêm danh sách trung tâm đào tạo ở Thủ Đức cho sinh viên và người đi làm để so vài lựa chọn cạnh nhau.
Năm lỗi khiến người mới mất tiền và mất thời gian
Đây là những gì chúng tôi ghi nhận nhiều nhất từ học viên và sinh viên trong các buổi tư vấn.
Mua gói trả phí trong tuần đầu. Bạn chưa biết mình có dùng đều không. Dùng thử hết hạn rồi trả tiền vẫn chưa muộn. Bạn mất gì đâu, chỉ thêm vài ngày chờ.
Học năm công nghệ cùng lúc. Không cái nào tới mức dùng được. Não bạn cần thời gian để biến thao tác thành phản xạ. Năm thứ một lúc thì mỗi thứ chỉ đủ để nhớ tên.
Chọn theo “nghe nói hot” mà không xét mục tiêu. Một công nghệ đúng trend cho người làm thiết kế có thể vô nghĩa với người học kế toán. Bạn hỏi ngược lại trước: nó giúp gì cho việc học hoặc việc làm thêm của mình hôm nay?
Không kiểm tra thời hạn dùng thử và điều kiện hoàn tiền. Nhiều dịch vụ tự động trừ tiền khi hết hạn. Bạn nên đặt nhắc nhở trên điện thoại trước ngày hết hạn một ngày.
Tin tuyệt đối vào con số “học xong trong X ngày”. Con số đó thường tính cho người đã có nền tảng, học vài giờ mỗi ngày. Với người mới học buổi tối sau giờ học, thời gian thật dài hơn khá nhiều. Bạn dùng con số quảng cáo làm mốc tham khảo, không phải lời hứa.
Câu hỏi thường gặp
Nên học công nghệ nào trước tiên nếu chưa biết chọn ngành?
Bạn bắt đầu với công cụ lưu trữ đám mây và bộ công cụ văn phòng trực tuyến. Hai thứ này dùng cho mọi ngành, nên không sợ chọn sai. Sau khi quen, bạn mới xét tới công cụ đặc thù của ngành mình đang học.
Mất bao lâu thì dùng được cho công việc làm thêm?
Với nhóm dễ như ghi chú, lưu trữ, chỉnh ảnh cơ bản, khoảng hai tới bốn tuần học đều là bạn nhận việc đơn giản được. Nhóm nặng hơn như bảng tính nâng cao hay thiết kế giao diện cần một học kỳ. Con số này phụ thuộc bạn học mấy giờ mỗi tuần và có ai gỡ lỗi giúp không.
Có bắt buộc trả phí để học công nghệ hiệu quả không?
Không. Phần lớn kiến thức nền nằm trong bản miễn phí. Bạn chỉ cần trả phí khi đã dùng đều và cần tính năng nâng cao, hoặc khi muốn có người chấm bài và sửa lỗi cho mình.
Học nhiều công cụ cùng lúc có nhanh giỏi hơn không?
Không, thường là ngược lại. Bạn nên học một công cụ tới mức dùng được rồi mới sang cái tiếp theo. Kỹ năng chỉ thành phản xạ khi bạn lặp lại đủ nhiều. Chia thời gian cho nhiều công cụ thì mỗi cái không đủ số lần lặp.
Làm sao biết một khóa học hoặc gói dịch vụ là đáng tiền?
Bạn xem hai thứ: đầu ra có rõ không và có bài tập được sửa không. Ngoài ra hãy tìm người đã học trước và hỏi họ có dùng được gì sau khóa. Nếu người học cũ chỉ khen chung chung mà không nêu sản phẩm cụ thể, bạn nên cân nhắc thêm.
Việc cuối cùng, và cũng là việc chúng tôi khuyên làm trước khi trả đồng nào, khá đơn giản. Chọn đúng một công nghệ khớp với việc bạn đang làm hôm nay, học trong hai tuần, và tạo ra một sản phẩm nhỏ có thể mở cho người khác xem. Xong một vòng như vậy, bạn sẽ tự biết nên học gì tiếp. Đừng bắt đầu bằng việc mua gói. Hãy bắt đầu bằng việc làm ra một thứ nhỏ, rồi để chính kết quả đó chỉ đường cho bạn.
