Một câu hỏi quen thuộc trước mùa thực địa
Một giảng viên khoa Địa lý gọi cho chúng tôi vào chiều thứ Sáu. Cô hỏi có xếp được lịch ha giang 3 days motorcycle tour cho 24 sinh viên năm ba không. Lớp vừa học xong phần địa hình karst trên giảng đường. Cô muốn học trò nhìn tận mắt trước kỳ thi, không chỉ nhớ qua slide.
Lý do khá đơn giản. Ngồi nghe giảng về một khối đá vôi khác hẳn đứng cạnh nó ngoài trời. Sinh viên nhớ lâu hơn khi tự tay chạm, tự mắt nhìn. Vài lớp xã hội học cũng chọn cung đường này vì lý do tương tự. Bản làng, chợ phiên, cách sống của người dân đều là bài học sống. Không bài nào nằm gọn trong sách giáo trình.
Cao nguyên đá Đồng Văn: bài học địa chất ngoài trời
Cao nguyên đá Đồng Văn được UNESCO công nhận công viên địa chất toàn cầu từ năm 2010. Vùng này thuộc dạng địa hình karst. Nói đơn giản, đá vôi bị nước bào mòn suốt hàng triệu năm. Quá trình đó tạo ra núi đá tai mèo và nhiều hang động. Trên đường đi, sinh viên nhìn thấy từng lớp đá lộ ra ở vách núi. Vài lớp còn giữ dấu hoá thạch sinh vật biển cổ.
Với sinh viên học địa chất, quan sát trực tiếp giá trị hơn hẳn ảnh chụp trong slide. Giảng viên có thể dừng xe ngay cạnh vách đá. Từng lớp trầm tích được chỉ ra, giải thích tại chỗ. Cách học này tốn thời gian hơn ngồi lớp. Đổi lại, sinh viên nhớ kiến thức lâu hơn nhiều. Mỗi khối đá khi đó đều gắn với một câu chuyện cụ thể.
Mỗi bản làng là một lát cắt văn hoá
Cung đường chạy qua bản làng của người H’Mông, Lô Lô, Dao, Tày. Mỗi dân tộc giữ một kiểu nhà, một nếp sống riêng. Nhà trình tường của người H’Mông đắp bằng đất nện. Tường dày cả gang tay, giữ ấm rất tốt vào mùa đông lạnh. Sinh viên đứng cạnh một căn nhà thật sẽ hiểu ngay vì sao người ta xây nhà kiểu đó. Đọc mô tả trong sách khó hình dung được trọn vẹn như vậy.
Nếu lịch trình trùng ngày họp chợ, đoàn nên ghé qua. Chợ phiên không họp mỗi ngày. Mỗi phiên chỉ họp cố định trong tuần, tuỳ từng xã. Bà con từ nhiều bản mang nông sản, thổ cẩm, gia súc xuống trao đổi ở đó. Sinh viên ngành xã hội học hay du lịch nên dành riêng một buổi để quan sát. Cách mặc cả, cách bày hàng, cách người dân trò chuyện đều đáng ghi lại. Một buổi chợ phiên ghi chép kỹ có thể thành cả một chương trong bài thu hoạch.
Ha Giang 3 Days Motorcycle Tour: chia chặng theo thứ cần quan sát
Với ha giang 3 days motorcycle tour, cách xếp lịch hợp lý là chia theo thứ cần quan sát, không chia đều theo ngày. Mỗi chặng gắn với một chủ đề riêng. Tránh để cả đoàn chạy liên tục mà không rõ trọng tâm.
Chặng đầu tiên dành cho địa hình và cảnh quan. Đoàn đi qua Quản Bạ, nơi có cổng trời nhìn xuống ruộng bậc thang. Đây cũng là chỗ tốt để ghi chú cách canh tác trên đất dốc. Qua Yên Minh, rừng thông kéo dài đổi hẳn không khí và thảm thực vật. Điểm dừng cuối chặng là Đồng Văn, nơi đá tai mèo bắt đầu mọc dày hai bên đường.
Chặng thứ hai nặng nhất, cũng đáng ghi chép nhất. Buổi sáng, đoàn lên cột cờ Lũng Cú. Sinh viên địa lý có thể đối chiếu toạ độ cực Bắc với bản đồ đã học. Buổi chiều, cả nhóm qua đèo Mã Pí Lèng, đoạn đường vắt qua vách đá dựng đứng, dài chừng 20 km. Nhìn xuống là sông Nho Quế và hẻm Tu Sản. Cảnh đủ sâu khiến cả nhóm im lặng một lúc. Tối đó, đoàn nghỉ lại Mèo Vạc.
Chặng cuối là đường về thành phố Hà Giang, cũng là lúc cả nhóm nên ngồi lại với nhau. Giảng viên dành khoảng một tiếng để mỗi sinh viên đọc lại ghi chép của mình, so sánh với bạn cùng đoàn. Muốn hình dung trước từng chặng, có thể xem qua 3-day Ha Giang motorcycle tour để nắm khung thời gian trước khi quyết định.
Tổ chức an toàn cho nhóm
Đường đèo ở khu vực này không giống đường trong thành phố. Cua tay áo nối nhau, dốc đứng liên tục. Một bên luôn là vực sâu hun hút. Sinh viên chưa quen lái xe đường đèo dài tuyệt đối không nên tự cầm lái. Đây không phải chuyện nhát gan. Đây là chuyện an toàn tính mạng thật sự.
Cách an toàn hơn là để một người lái quen đường chở đi. Sinh viên ngồi sau, chỉ lo quan sát và ghi chép. Ở các đơn vị như Mr Biu Hà Giang Loop, hình thức này được gọi là easy rider. Đó là một tài xế bản địa, vừa cầm lái vừa kiêm vai trò hướng dẫn tại mỗi điểm dừng. Người dẫn đoàn đi kèm lo phần tổng thể. Họ canh giờ, theo dõi thời tiết, xử lý khi xe hỏng hay đổi lịch giữa chừng.
Đơn vị vẫn tổ chức tour easy rider cho các đoàn học tập. Giảng viên có thể tham khảo thêm trước khi lên lịch chính thức. Bên cạnh sức khoẻ trên đường, sinh viên lần đầu đi xa nhà dài ngày cũng cần chuẩn bị vài việc cá nhân. Không cần cầu kỳ, chỉ vài thứ đơn giản là đủ. Bài sinh viên đi học xa nhà lần đầu chăm sóc cá nhân có gợi ý sát cho chuyến này.
Kỹ năng sống rút ra từ chuyến đi
Đi theo nhóm nhiều ngày buộc sinh viên phải làm việc nhóm thật sự, khác hẳn chia việc trên giấy ở lớp. Ai giữ hành lý, ai giữ quỹ, ai ghi chép chung. Tất cả cần phân công rõ ràng từ đầu.
Xe hỏng giữa đường, đổi lịch vì mưa, lạc nhau ở một điểm dừng. Những tình huống này buộc sinh viên xử lý nhanh, thay vì luống cuống. Có đoàn từng phải đổi cả buổi tham quan vì mưa bất chợt. Cả nhóm tự bàn với nhau, đổi hướng sang ghé một bản gần đó. Cuối cùng bài thu hoạch còn hay hơn cả kế hoạch cũ.
Nhiều sinh viên kể lại rằng sau chuyến đi tự nhiên biết tự lập hơn hẳn. Không ai nhắc giờ giấc, tự biết dậy sớm. Tự xếp đồ gọn gàng cho chặng sau. Kỹ năng này khó dạy trên lớp, nhưng lại rèn được rất tự nhiên ngoài thực địa.
Nhật ký thực địa và bài tập gợi ý
Muốn bài thu hoạch có chất lượng, sinh viên nên ghi chép ngay trong chuyến đi. Đừng đợi về nhà mới nhớ lại. Một cuốn sổ nhỏ, vài dòng mỗi điểm dừng là đủ: tên địa danh, giờ dừng, một chi tiết ấn tượng nhất trong ngày.
- Chụp ảnh tư liệu kèm ghi chú ngắn, tránh chụp tràn lan rồi quên mất bối cảnh
- Hỏi chuyện người dân khi được đồng ý, hỏi ngắn gọn, tôn trọng thời gian của họ
- Cuối mỗi chặng, cả nhóm so ghi chép với nhau để bổ sung góc nhìn còn thiếu
Buổi tối, nhiều nhóm ngồi gom ghi chép cả ngày, có khi thức khá khuya mới xong. Muốn tỉnh táo lúc ngồi viết, vài bạn hay pha thêm một cốc cà phê. Bài máy pha cà phê Philips tiết kiệm cho sinh viên thức khuya hợp với đúng nhu cầu này.
Thói quen ghi chép đều đặn trong chuyến đi cũng là một dạng tự học ngoài giờ lên lớp. Muốn rèn nền nếp này lâu dài, sinh viên có thể đọc thêm bài sinh viên xây dựng thói quen tự học ngoài giờ lên lớp.
Chi phí và cách gây quỹ lớp
Chi phí một chuyến như vậy gồm nhiều khoản: vé xe hoặc vé máy bay, tiền tour xe máy, ăn ở dọc đường. Cộng thêm một khoản dự phòng phát sinh nữa là đủ. Mức cụ thể tuỳ từng đoàn và thời điểm đặt. Lớp nên hỏi trực tiếp đơn vị tổ chức để có con số tham khảo chính xác.
Cách nhiều lớp hay áp dụng là lập quỹ chung từ đầu kỳ học. Mỗi bạn đóng một khoản nhỏ đều đặn, thay vì dồn một lần sát ngày đi. Vài lớp còn tổ chức thêm hoạt động gây quỹ nhỏ, như bán đồ handmade hoặc nhận việc vặt trong trường.
| Tiêu chí | Tour 3 ngày 2 đêm | Tour 4 ngày 3 đêm |
|---|---|---|
| Số buổi cần xin nghỉ học | Ngắn, dễ sắp giữa kỳ | Dài hơn, nên báo khoa sớm |
| Độ sâu quan sát thực địa | Đủ cho các điểm cốt lõi | Có thêm thời gian dừng lâu, ghi chép kỹ từng điểm |
| Hợp với | Lớp lịch học dày, ít ngày trống | Lớp làm đề tài cần tư liệu sâu hơn |
Nếu quỹ lớp và lịch học còn dư, một số lớp chọn kéo dài thêm một ngày. Vậy sẽ có thêm thời gian quan sát kỹ từng điểm dừng. Giảng viên có thể tìm hiểu thêm về phương án này trước khi chốt số ngày cuối cùng.
Câu hỏi thường gặp
Học sinh dưới 18 tuổi có tham gia được không?
Được, nhưng cần có giáo viên hoặc phụ huynh đi cùng, kèm giấy đồng ý của gia đình. Với nhóm dưới 18 tuổi, nên ưu tiên hình thức ngồi sau easy rider thay vì tự lái.
Mùa nào phù hợp cho chuyến đi thực tế?
Khoảng tháng 9 đến giữa tháng 11 dễ chịu nhất, trời chưa lạnh sâu. Đây cũng đúng mùa hoa tam giác mạch. Nên tránh tháng 6 đến 8 vì mưa nhiều, một số đoạn đèo dễ sạt lở.
Cần chuẩn bị giấy tờ gì?
Sinh viên mang theo căn cước công dân hoặc thẻ sinh viên, cùng danh sách đoàn do khoa hoặc lớp lập sẵn. Nếu đi theo tour, đơn vị tổ chức thường xin thêm số điện thoại người thân để liên hệ khi cần.
Lớp nào cần tư vấn thêm về cách chia chặng học tập hay số ngày phù hợp với môn đang dạy, cứ nhắn cho chúng tôi. Mỗi nhóm một mục tiêu khác nhau, nên lịch trình cũng nên may đo riêng.
